در حال بارگذاری ...

این مناظرات ولو با پیشفرض عدم وجود هرگونه قصد و نیتی سوء، ذاتا از مبانی علمی و اخلاقی مناظرات بدور هستند و اگر بتوانند ولو بفرض محال مبانی اخلاقی و علمی را مراعات کنند، اثرات سوء اجتماعی از خود بر جای می گذارند

سرباز روح الله رضوی

تاریخ گفتگوها و مناظرات میان علمای فرق و مذاهب مختلف اسلامی به قدمت خود تاریخ اسلام است. اختلاف نظرات تاریخی، اعتقادی و فقهی بطور طبیعی بستر شکل گیری جلسات گفتگو و مناظرات علمی بوده است که هرچند بسیاری از این مناظرات فی مابین علمای مناظره کننده باقی مانده اند، لکن نمونه هایی از این مناظرات در تاریخ ثبت شده است و حتی برخی از آنان در قالب کتاب، طبع و نشر یافته اند. قرار گرفتن پایه های این مناظرات تاریخی بر «علم» و «اخلاق» باعث شد تا نمونه هایی از این مناظرات تبدیل به مصادیقی ارزنده از «جدال احسن» و تلاش برای دستیابی به حقیقت در عین حفظ اخوت اسلامی و بدون بروز تنش های مذهبی در اجتماع شوند.

با ظهور عصر ارتباطات و فناوری اطلاعات این تعامل مذهبی میان فرق اسلامی وجوهی جدید یافت. این عصر، عصری بود که طرفین مناظره می توانستند تنها با اختلاف زمانی کسری از ثانیه آنچه را با یکدیگر به بحث می گذاشتند، به گوش میلیون ها مسلمان و غیر مسلمان دیگر برسانند و طبیعی بود که چنین امکانی در گام نخست برای طرفین، بسیار جذاب و تاثیرگذار بنماید و چه بسا که بسیاری را به این فکر کشاند که شاید بتوان از این طریق، قرن ها اختلاف را برای همیشه از میان جامعه ی اسلامی ریشه کن کرد؛ این تصور زمانی تقویت یافت که چنین مناظراتی در شبکه های تلویزیونی با استقبالی بی نظیر از سوی مخاطبین مواجه شد. لکن حقیقت آن است که فناوری اطلاعات تفاوتی بنیادین را در فضای مناظرات مذهبی ایجاد کرد و نتایجی کاملا معکوس از آنچه در ابتدا تصور می شد از خود بر جای گذاشت. در ادامه تلاش می شود تا به وجوهی از این اختلافات بنیادین اشاره شود.

باز شدن پای طرفی جدید در مناظرات

مهمترین تفاوت در فضای مناظرات جدید، به میان آمدن پای طرف سوم است؛ تاکنون مناظرات مذهبی میان دو طرف صورت می پذیرفته است اما اکنون طرف سومی نیز ـ که همان مخاطب عام است ـ با بهره گیری از فناوری اطلاعات می‌تواند در جریان مناظره حضور یابد. در این شرایط هر کلام و سخنی که یکی از طرفین مناظره بر زبان جاری می‌سازد دیگر تنها به گوش طرف مقابلش نمی‌رسد، بلکه میلیون‌ها انسان سامع این سخنان هستند و بسیاری از این مخاطبین نیز می توانند با توسعه فناوری اطلاعات ـ تماس تلفنی، ارسال پیامک و ... ـ نقشی فعال در این مناظرات ایفا کنند. ورود طرف سوم در جریان مناظره باعث شد تا دو پایه‌ی اساسی مناظرات یعنی «علم» و «اخلاق» به خطر بیفتد؛ به گونه‌ای که بعضی اوقات برای حفظ حداقل های اخلاقی و علمی مناظره، طراحان چنین مناظراتی ناچار شدند تا طرف چهارمی را نیز تحت عنوان «مجری» به میانه مناظره بکشانند که نقش داور را برای طرفین ایفا کند!